<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="ja">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title xml:lang="ja">北海道土人通語</title>
        <title xml:lang="ja-Latn">Hokkaidō dojin tsūgo</title>
        <author>渡辺勝用</author>
      <respStmt><resp>transcription on Wikisource (14 pages, 9573 characters changed)</resp><name xml:id="u-ws.3a.ハポニアラ" ref="https://ja.wikisource.org/wiki/User:%E3%83%8F%E3%83%9D%E3%83%8B%E3%82%A2%E3%83%A9">ハポニアラ</name></respStmt>
      <respStmt><resp>transcription on Wikisource (10 pages, 1321 characters changed)</resp><name xml:id="u-ws.3a.安東大將軍倭國王" ref="https://ja.wikisource.org/wiki/User:%E5%AE%89%E6%9D%B1%E5%A4%A7%E5%B0%87%E8%BB%8D%E5%80%AD%E5%9C%8B%E7%8E%8B">安東大將軍倭國王</name></respStmt>
      <respStmt><resp>transcription on Wikisource (14 pages, 103 characters changed)</resp><name xml:id="u-ws.3a.CES1596" ref="https://ja.wikisource.org/wiki/User:CES1596">CES1596</name></respStmt>
      <respStmt><resp>transcription on Wikisource (7 pages, 36 characters changed)</resp><name xml:id="u-ws.3a.Mkpoli" ref="https://ja.wikisource.org/wiki/User:Mkpoli">Mkpoli</name></respStmt>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>Early Records Database of the Ainu Language (アイヌ語古記録データベース)</publisher>
        <idno type="URI">https://rec.aynu.org/sources/hokkaido-dojin-tsugo/ndl</idno>
        <date when="2026-09-10">2026-09-10</date>
        <availability status="restricted">
          <licence target="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/">Transcription: CC BY-SA 4.0, by the contributors of Japanese Wikisource (https://ja.wikisource.org/wiki/Index:Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf). Facsimile images: see the holding institution's terms at https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf.</licence>
        </availability>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <repository xml:lang="ja">国立国会図書館</repository>
            <repository xml:lang="en">National Diet Library</repository>

          </msIdentifier>
          <msContents><msItem><title>北海道土人通語</title><origDate>1890</origDate></msItem></msContents>

        </msDesc>
        <bibl>
          <ref type="catalogue" target="https://db.aynu.org/sources/1890-watanabe-hokkaido-dojin-tsugo">1890-watanabe-hokkaido-dojin-tsugo</ref>
          <ref type="facsimile-file" target="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf">Scanned file</ref>
          <ref type="transcription-platform" target="https://ja.wikisource.org/wiki/Index:Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf">Wikisource index Hokkaido Dojin Tsugo.pdf</ref>
        </bibl>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    <encodingDesc>
      <editorialDecl>
        <p>Diplomatic transcription as entered on Wikisource. The wikitext of each page is rendered into the markup described here; a side line beside a word is hi[@rend='right-line'], a double one hi[@rend='double-right-line']. Line breaks follow the original columns. Interlinear notes (割書) are seg[@type='warigaki']; furigana are ruby; struck-through corrections (見せ消ち) are subst; editors' descriptions in 【】 are note[@type='editorial']; illegible characters are gap; ▲ separating alternative forms is milestone[@unit='alt']; page-level comments from the platform are note[@type='note'] with the contributor as resp.</p>
      </editorialDecl>
    </encodingDesc>
    <revisionDesc>
      <change when="2024-11-25T02:46:54Z" who="#u-ws.3a.Mkpoli" target="#p13" type="approval">page 13: completed, 2 characters changed</change>
      <change when="2024-11-25T02:22:55Z" who="#u-ws.3a.Mkpoli" target="#p12" type="approval">page 12: completed, 2 characters changed</change>
      <change when="2024-11-24T14:15:08Z" who="#u-ws.3a.Mkpoli" target="#p10" type="approval">page 10: completed, 6 characters changed</change>
      <change when="2024-11-24T13:16:29Z" who="#u-ws.3a.Mkpoli" target="#p10" type="approval">page 10: completed, 2 characters changed</change>
      <change when="2024-11-24T12:59:28Z" who="#u-ws.3a.Mkpoli" target="#p9" type="review">page 9: completed, 8 characters changed</change>
      <change when="2024-11-24T12:56:07Z" who="#u-ws.3a.Mkpoli" target="#p9" type="review">page 9: completed, 4 characters changed</change>
      <change when="2024-11-24T12:50:32Z" who="#u-ws.3a.Mkpoli" target="#p9" type="approval">page 9: completed, 6 characters changed</change>
      <change when="2024-11-24T11:25:07Z" who="#u-ws.3a.Mkpoli" target="#p9" type="approval">page 9: completed, 6 characters changed</change>
      <change when="2024-11-24T09:13:00Z" who="#u-ws.3a.Mkpoli" target="#p17" type="save">page 17: default, 0 characters changed</change>
      <change when="2024-11-24T09:12:46Z" who="#u-ws.3a.Mkpoli" target="#p16" type="save">page 16: default, 0 characters changed</change>
      <change when="2024-11-24T09:12:24Z" who="#u-ws.3a.Mkpoli" target="#p2" type="save">page 2: default, 0 characters changed</change>
      <change when="2023-01-31T12:54:53Z" who="#u-ws.3a.安東大將軍倭國王" target="#p14" type="approval">page 14: completed, 2 characters changed</change>
      <change when="2023-01-31T12:53:06Z" who="#u-ws.3a.安東大將軍倭國王" target="#p6" type="approval">page 6: completed, 0 characters changed</change>
      <change when="2023-01-31T12:52:00Z" who="#u-ws.3a.安東大將軍倭國王" target="#p5" type="approval">page 5: completed, 0 characters changed</change>
      <change when="2023-01-28T04:24:26Z" who="#u-ws.3a.安東大將軍倭國王" target="#p14" type="approval">page 14: completed, 48 characters changed</change>
      <change when="2023-01-28T04:23:52Z" who="#u-ws.3a.安東大將軍倭國王" target="#p13" type="approval">page 13: completed, 180 characters changed</change>
      <change when="2023-01-28T04:23:15Z" who="#u-ws.3a.安東大將軍倭國王" target="#p12" type="approval">page 12: completed, 204 characters changed</change>
      <change when="2023-01-28T04:22:41Z" who="#u-ws.3a.安東大將軍倭國王" target="#p11" type="approval">page 11: completed, 120 characters changed</change>
      <change when="2023-01-28T04:21:43Z" who="#u-ws.3a.安東大將軍倭國王" target="#p10" type="approval">page 10: completed, 228 characters changed</change>
      <change when="2023-01-28T04:21:09Z" who="#u-ws.3a.安東大將軍倭國王" target="#p9" type="approval">page 9: completed, 252 characters changed</change>
      <change when="2023-01-28T04:20:35Z" who="#u-ws.3a.安東大將軍倭國王" target="#p8" type="approval">page 8: completed, 186 characters changed</change>
      <change when="2023-01-28T04:19:50Z" who="#u-ws.3a.安東大將軍倭國王" target="#p7" type="approval">page 7: completed, 88 characters changed</change>
      <change when="2023-01-28T04:19:00Z" who="#u-ws.3a.安東大將軍倭國王" target="#p6" type="approval">page 6: completed, 10 characters changed</change>
      <change when="2023-01-28T04:18:20Z" who="#u-ws.3a.安東大將軍倭國王" target="#p5" type="approval">page 5: completed, 3 characters changed</change>
      <change when="2022-06-07T22:38:06Z" who="#u-ws.3a.CES1596" target="#p14" type="approval">page 14: completed, 4 characters changed</change>
      <change when="2022-06-07T22:37:23Z" who="#u-ws.3a.CES1596" target="#p7" type="approval">page 7: completed, 12 characters changed</change>
      <change when="2022-06-07T22:31:35Z" who="#u-ws.3a.CES1596" target="#p15" type="save">page 15: initiated, 0 characters changed</change>
      <change when="2022-06-07T22:31:17Z" who="#u-ws.3a.CES1596" target="#p14" type="approval">page 14: completed, 4 characters changed</change>
      <change when="2022-06-07T22:26:05Z" who="#u-ws.3a.CES1596" target="#p13" type="approval">page 13: completed, 8 characters changed</change>
      <change when="2022-06-07T22:19:12Z" who="#u-ws.3a.CES1596" target="#p12" type="approval">page 12: completed, 4 characters changed</change>
      <change when="2022-06-06T23:14:19Z" who="#u-ws.3a.CES1596" target="#p11" type="approval">page 11: completed, 16 characters changed</change>
      <change when="2022-06-06T23:08:53Z" who="#u-ws.3a.CES1596" target="#p10" type="approval">page 10: completed, 12 characters changed</change>
      <change when="2022-06-05T22:18:53Z" who="#u-ws.3a.CES1596" target="#p9" type="approval">page 9: completed, 0 characters changed</change>
      <change when="2022-06-05T22:12:07Z" who="#u-ws.3a.CES1596" target="#p8" type="approval">page 8: completed, 0 characters changed</change>
      <change when="2022-06-04T22:35:25Z" who="#u-ws.3a.CES1596" target="#p5" type="approval">page 5: completed, 0 characters changed</change>
      <change when="2022-06-04T22:34:06Z" who="#u-ws.3a.CES1596" target="#p3" type="save">page 3: default, 7 characters changed</change>
      <change when="2022-06-04T22:32:48Z" who="#u-ws.3a.CES1596" target="#p3" type="save">page 3: initiated, 0 characters changed</change>
      <change when="2022-06-04T22:30:08Z" who="#u-ws.3a.CES1596" target="#p7" type="approval">page 7: completed, 32 characters changed</change>
      <change when="2022-06-04T22:21:53Z" who="#u-ws.3a.CES1596" target="#p6" type="approval">page 6: completed, 4 characters changed</change>
      <change when="2022-06-04T03:22:05Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p14" type="review">page 14: completed, 2 characters changed</change>
      <change when="2022-06-04T03:21:00Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p14" type="review">page 14: completed, 8 characters changed</change>
      <change when="2022-06-04T03:19:11Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p14" type="save">page 14: initiated, 334 characters changed</change>
      <change when="2022-06-04T03:04:33Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p13" type="review">page 13: completed, 16 characters changed</change>
      <change when="2022-06-04T03:01:28Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p13" type="save">page 13: initiated, 601 characters changed</change>
      <change when="2022-06-04T02:42:59Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p12" type="review">page 12: completed, 0 characters changed</change>
      <change when="2022-06-04T02:42:10Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p12" type="save">page 12: initiated, 386 characters changed</change>
      <change when="2022-06-04T02:29:43Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p11" type="review">page 11: completed, 2 characters changed</change>
      <change when="2022-06-04T02:27:44Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p11" type="review">page 11: completed, 16 characters changed</change>
      <change when="2022-06-04T02:26:15Z" who="#u-ws.3a.CES1596" target="#p5" type="approval">page 5: completed, 0 characters changed</change>
      <change when="2022-06-04T02:25:02Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p11" type="save">page 11: initiated, 401 characters changed</change>
      <change when="2022-06-04T02:22:02Z" who="#u-ws.3a.CES1596" target="#p4" type="approval">page 4: completed, 0 characters changed</change>
      <change when="2022-06-04T02:21:41Z" who="#u-ws.3a.CES1596" target="#p3" type="approval">page 3: completed, 0 characters changed</change>
      <change when="2022-06-04T02:21:05Z" who="#u-ws.3a.CES1596" target="#p1" type="approval">page 1: completed, 0 characters changed</change>
      <change when="2022-06-04T02:20:20Z" who="#u-ws.3a.CES1596" target="#p4" type="approval">page 4: completed, 0 characters changed</change>
      <change when="2022-06-02T22:29:57Z" who="#u-ws.3a.CES1596" target="#p3" type="approval">page 3: completed, 0 characters changed</change>
      <change when="2022-06-02T22:29:26Z" who="#u-ws.3a.CES1596" target="#p1" type="approval">page 1: completed, 0 characters changed</change>
      <change when="2022-05-28T18:30:35Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p15" type="save">page 15: initiated, 86 characters changed</change>
      <change when="2022-05-28T18:29:26Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p14" type="save">page 14: initiated, 426 characters changed</change>
      <change when="2022-05-28T18:25:20Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p13" type="save">page 13: initiated, 116 characters changed</change>
      <change when="2022-05-28T18:24:38Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p13" type="save">page 13: initiated, 648 characters changed</change>
      <change when="2022-05-28T18:22:28Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p12" type="save">page 12: initiated, 469 characters changed</change>
      <change when="2022-05-28T18:18:18Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p11" type="save">page 11: initiated, 483 characters changed</change>
      <change when="2022-05-28T18:11:16Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p10" type="review">page 10: completed, 969 characters changed</change>
      <change when="2022-05-28T17:50:14Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p9" type="review">page 9: completed, 6 characters changed</change>
      <change when="2022-05-28T17:47:56Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p9" type="save">page 9: initiated, 1182 characters changed</change>
      <change when="2022-05-28T17:12:25Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p8" type="review">page 8: completed, 10 characters changed</change>
      <change when="2022-05-28T17:08:04Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p8" type="save">page 8: initiated, 1034 characters changed</change>
      <change when="2022-05-28T16:31:31Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p7" type="review">page 7: completed, 11 characters changed</change>
      <change when="2022-05-28T16:29:06Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p7" type="review">page 7: completed, 10 characters changed</change>
      <change when="2022-05-28T16:24:51Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p7" type="save">page 7: initiated, 548 characters changed</change>
      <change when="2022-05-28T15:55:37Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p7" type="save">page 7: initiated, 633 characters changed</change>
      <change when="2022-05-28T15:34:23Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p6" type="review">page 6: completed, 4 characters changed</change>
      <change when="2022-05-28T15:32:16Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p6" type="save">page 6: initiated, 192 characters changed</change>
      <change when="2022-05-28T15:19:12Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p6" type="save">page 6: initiated, 586 characters changed</change>
      <change when="2022-05-28T15:01:06Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p5" type="review">page 5: completed, 82 characters changed</change>
      <change when="2022-05-28T14:47:17Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p5" type="save">page 5: initiated, 279 characters changed</change>
      <change when="2022-05-28T14:40:29Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p4" type="review">page 4: completed, 19 characters changed</change>
      <change when="2022-05-28T14:38:27Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p3" type="review">page 3: completed, 0 characters changed</change>
      <change when="2022-05-28T14:38:17Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p3" type="save">page 3: initiated, 7 characters changed</change>
      <change when="2022-05-28T14:36:24Z" who="#u-ws.3a.ハポニアラ" target="#p1" type="review">page 1: completed, 7 characters changed</change>
    </revisionDesc>
  </teiHeader>
  <facsimile>
    <surface xml:id="p1" n="1" ulx="0" uly="0" lrx="2339" lry="1848" sameAs="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf?page=1">
      <graphic url="https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e2/Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf#page=1" mimeType="application/pdf" width="2339px" height="1848px"/>
    </surface>
    <surface xml:id="p2" n="2" ulx="0" uly="0" lrx="2339" lry="1848" sameAs="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf?page=2">
      <graphic url="https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e2/Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf#page=2" mimeType="application/pdf" width="2339px" height="1848px"/>
    </surface>
    <surface xml:id="p3" n="3" ulx="0" uly="0" lrx="2339" lry="1848" sameAs="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf?page=3">
      <graphic url="https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e2/Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf#page=3" mimeType="application/pdf" width="2339px" height="1848px"/>
    </surface>
    <surface xml:id="p4" n="4" ulx="0" uly="0" lrx="2339" lry="1848" sameAs="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf?page=4">
      <graphic url="https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e2/Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf#page=4" mimeType="application/pdf" width="2339px" height="1848px"/>
    </surface>
    <surface xml:id="p5" n="5" ulx="0" uly="0" lrx="2339" lry="1848" sameAs="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf?page=5">
      <graphic url="https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e2/Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf#page=5" mimeType="application/pdf" width="2339px" height="1848px"/>
    </surface>
    <surface xml:id="p6" n="6" ulx="0" uly="0" lrx="2339" lry="1848" sameAs="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf?page=6">
      <graphic url="https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e2/Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf#page=6" mimeType="application/pdf" width="2339px" height="1848px"/>
    </surface>
    <surface xml:id="p7" n="7" ulx="0" uly="0" lrx="2339" lry="1848" sameAs="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf?page=7">
      <graphic url="https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e2/Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf#page=7" mimeType="application/pdf" width="2339px" height="1848px"/>
    </surface>
    <surface xml:id="p8" n="8" ulx="0" uly="0" lrx="2339" lry="1848" sameAs="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf?page=8">
      <graphic url="https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e2/Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf#page=8" mimeType="application/pdf" width="2339px" height="1848px"/>
    </surface>
    <surface xml:id="p9" n="9" ulx="0" uly="0" lrx="2339" lry="1848" sameAs="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf?page=9">
      <graphic url="https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e2/Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf#page=9" mimeType="application/pdf" width="2339px" height="1848px"/>
    </surface>
    <surface xml:id="p10" n="10" ulx="0" uly="0" lrx="2339" lry="1848" sameAs="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf?page=10">
      <graphic url="https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e2/Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf#page=10" mimeType="application/pdf" width="2339px" height="1848px"/>
    </surface>
    <surface xml:id="p11" n="11" ulx="0" uly="0" lrx="2339" lry="1848" sameAs="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf?page=11">
      <graphic url="https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e2/Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf#page=11" mimeType="application/pdf" width="2339px" height="1848px"/>
    </surface>
    <surface xml:id="p12" n="12" ulx="0" uly="0" lrx="2339" lry="1848" sameAs="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf?page=12">
      <graphic url="https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e2/Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf#page=12" mimeType="application/pdf" width="2339px" height="1848px"/>
    </surface>
    <surface xml:id="p13" n="13" ulx="0" uly="0" lrx="2339" lry="1848" sameAs="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf?page=13">
      <graphic url="https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e2/Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf#page=13" mimeType="application/pdf" width="2339px" height="1848px"/>
    </surface>
    <surface xml:id="p14" n="14" ulx="0" uly="0" lrx="2339" lry="1848" sameAs="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf?page=14">
      <graphic url="https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e2/Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf#page=14" mimeType="application/pdf" width="2339px" height="1848px"/>
    </surface>
    <surface xml:id="p15" n="15" ulx="0" uly="0" lrx="2339" lry="1848" sameAs="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf?page=15">
      <graphic url="https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e2/Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf#page=15" mimeType="application/pdf" width="2339px" height="1848px"/>
    </surface>
    <surface xml:id="p16" n="16" ulx="0" uly="0" lrx="2339" lry="1848" sameAs="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf?page=16">
      <graphic url="https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e2/Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf#page=16" mimeType="application/pdf" width="2339px" height="1848px"/>
    </surface>
    <surface xml:id="p17" n="17" ulx="0" uly="0" lrx="2339" lry="1848" sameAs="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf?page=17">
      <graphic url="https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e2/Hokkaido_Dojin_Tsugo.pdf#page=17" mimeType="application/pdf" width="2339px" height="1848px"/>
    </surface>
  </facsimile>
  <text>
    <body>
      <div type="wordlist">
      <pb n="1" facs="#p1"/>
      <ab>
        <lb n="1"/>北海道土人通語
      </ab>
      <pb n="2" facs="#p2"/>
      <pb n="3" facs="#p3"/>
      <pb n="4" facs="#p4"/>
      <ab>
        <lb n="1"/>古ツヽに
        <lb n="2"/>かさるころもや
        <lb n="3"/>蝦夷にしき
        <lb n="4"/>差摩重
      </ab>
      <pb n="5" facs="#p5"/>
      <ab>
        <lb n="1"/>緖言
        <lb n="2"/>北海道ノ土人ハ、學門ナク、文字ナク、智識ナシ、故ニ其言語ヤ野鄙、僅カニ一局部ノ外ニ通セズト雖モ、其間又自ラ三種ノ別アルヲ覺フ、日ク<ruby><rb>樺太</rb><rt>カラフト</rt></ruby>語、曰ク<ruby><rb>沙流</rb><rt>サル</rt></ruby>語、曰ク<ruby><rb>十勝</rb><rt>トカチ</rt></ruby>語是レナリ、抑モ樺太語ハ<ruby><rb>千嶋</rb><rt>チシマ</rt></ruby>交換ノ際、札幌郡<ruby><rb>對雁</rb><rt>ツイシカリ</rt></ruby>村ニ移住シタル土人ノ間ニ存スルモノナリト雖トモ、今ヤ內地人ニ感化セラレテ其趣ヲ改ムル少カラズ、且沙流郡<ruby><rb>平取</rb><rt>ビラトリ</rt></ruby>村ハ往時酋長ノ在ル所ニシテ、土人界ノ<ruby><rb>龍動</rb><rt>ロンドン</rt></ruby>タリ、故ニ自然本地ニ往來シテ、之レガ言語動作ヲ究メ、又之ヲ世ニ公ニセルモノアルノミナラズ、是等土人ハ常ニ內地人ニ接スル多キヲ以テ、槪子邦語ニ通セザルナ
      </ab>
      <pb n="6" facs="#p6"/>
      <ab>
        <lb n="1"/>キガ如シト雖トモ、獨リ十勝國ハ沃野綿亘多望ノ地タルニモ拘ラズ、之ヲ研究シテ廣ク傳フルノ書アルナク、且本地ノ土人ハ內地人ニ接スル極メテ少ナキヲ以テ、未ダ能ク邦語ヲ解セザルモノアルヲ免レズ、故ニ今之ヲ天地、人事、身体、飮食、物名、動植物、數、雜事ノ八門ニ分テ其梗槪ヲ示スヘシト雖トモ、其間自ラ土人界一般ニ通スルノ語亦少カラサル可シ、ソハ之ヲ敢テセザレハ、實際上不都合ヲ釀スルアルヲ以テナリ、觀者乞フ之ヲ亮セヨ
        <lb n="2"/>明治庚寅、寒風颯々肌ヲ裂キ、將ニ衣ヲ重子ントスルノ交、遠ク北天ヲ望テ往時ヲ回顧シツヽ、東京客舍ニ於テ
        <lb n="3"/>北海道土人通語
        <lb n="4"/>渡邊斬鬼編纂
        <lb n="5"/><ruby><rb>近頃</rb><rt>ちかごろ</rt></ruby>は<ruby><rb>世間</rb><rt>せけん</rt></ruby>何となく、北海道〳〵と心を北海道に<ruby><rb>寄</rb><rt>よ</rt></ruby>するもの、日に<ruby><rb>多</rb><rt>おほ</rt></ruby>きを加ふるが如く、北海道も亦內地人を待つ事<ruby><rb>漸次</rb><rt>だん〳〵</rt></ruby><ruby><rb>周到</rb><rt>ねんごろ</rt></ruby>の勢あり、而して<ruby><rb>石狩</rb><rt>いしかり</rt></ruby>、<ruby><rb>北見</rb><rt>きたみ</rt></ruby>、<ruby><rb>十勝</rb><rt>とかち</rt></ruby>の諸國は、北海道中の<ruby><rb>曠原沃野</rb><rt>よきち</rt></ruby>にして、開墾に、牧畜に、養蠶に<ruby><rb>何</rb><rt>いづ</rt></ruby>れも能く<ruby><rb>適合</rb><rt>てきごふ</rt></ruby>せる事は、北海道通の能く知る所たり、今此原野に於て、開墾し、牧畜し、養蠶せんと欲する者あるも所謂<foreign xml:lang="ain-Kana">「アイノ」</foreign>（土人）の<ruby><rb>通語</rb><rt>ことば</rt></ruby>を解する事能はざれば、大に<ruby><rb>困難</rb><rt>こまる</rt></ruby>し又<ruby><rb>差支</rb><rt>さしつかへ</rt></ruby>を生することもあらん、從來此の<ruby><rb>諸國</rb><rt>くに〳〵</rt></ruby>の土人は語音相似て、<ruby><rb>日高</rb><rt>ひたか</rt></ruby>國<ruby><rb>沙流</rb><rt>さる</rt></ruby>郡<seg rend="small">仝郡平取村は土人の都府と稱し</seg>
      </ab>
      <pb n="7" facs="#p7"/>
      <ab>
        <lb n="1"/><seg rend="small">義經の木像を祠りありし所なり</seg>等と其趣を<ruby><rb>異</rb><rt>こと</rt></ruby>にせり、世間傳ふる所多くは沙流郡の通語にして、未だ此の諸國の語（之を總稱して<ruby><rb>十勝</rb><rt>とかち</rt></ruby>語といふ）に通ずる者多からず、予や<ruby><rb>甞</rb><rt>かつ</rt></ruby>て<ruby><rb>偶</rb><rt>たまた</rt></ruby>ま十勝國に遊び土人と交ること<ruby><rb>久</rb><rt>ひさ</rt></ruby>し、故に今一寸覺へて置かされば<ruby><rb>不都合</rb><rt>ふつがふ</rt></ruby>じやと思ふ者のみを<ruby><rb>撰</rb><rt>えらん</rt></ruby>で、心を北海道に<ruby><rb>寄</rb><rt>よ</rt></ruby>する人々の<ruby><rb>手引草</rb><rt>てびきくさ</rt></ruby>の一助に供すと<ruby><rb>云爾</rb><rt>しかいふ</rt></ruby>
        <lb n="2"/>因云　<ruby><rb>土人</rb><rt>あいの</rt></ruby>とは<ruby><rb>徃昔</rb><rt>むかし</rt></ruby><ruby><rb>所謂</rb><rt>の</rt></ruby>蝦夷人をいふ、今尙土人と<ruby><rb>唱</rb><rt>とな</rt></ruby>へて、<ruby><rb>移住民</rb><rt>ほかのひと</rt></ruby>と<ruby><rb>區別</rb><rt>くべつ</rt></ruby>するものは、人情、風俗、及ひ<ruby><rb>言語</rb><rt>ことば</rt></ruby>の<ruby><rb>異</rb><rt>こと</rt></ruby>なるあるを以てなり、今其<ruby><rb>近况</rb><rt>あらまし</rt></ruby>を<ruby><rb>槪言</rb><rt>まふせ</rt></ruby>ば、<ruby><rb>逐年</rb><rt>ねん〳〵</rt></ruby>開進に趣くの<ruby><rb>狀</rb><rt>さま</rt></ruby>ありと雖ども、<ruby><rb>性質頑愚</rb><rt>うまれつきばか</rt></ruby>、常に<ruby><rb>野獸</rb><rt>けもの</rt></ruby>を捕へ<ruby><rb>魚介</rb><rt>さかな</rt></ruby>を漁するを<ruby><rb>好</rb><rt>この</rt></ruby>み、粗衣惡食是れ足れりとし、<ruby><rb>口邊</rb><rt>くちべり</rt></ruby>に<ruby><rb>文</rb><rt>いれずみ</rt></ruby>し、<ruby><rb>耳端</rb><rt>みゝばし</rt></ruby>に<ruby><rb>環</rb><rt>わ</rt></ruby>し、<ruby><rb>蓬髮</rb><rt>みだれがみ</rt></ruby>、<ruby><rb>徒跣</rb><rt>はだし</rt></ruby>の風俗は今尙存して改めずといふ
        <lb n="3"/>天地
        <lb n="4"/>リッダ（<ruby><rb>天</rb><rt>てん</rt></ruby>又ハ<ruby><rb>高</rb><rt>たかい</rt></ruby>）　ラム（<ruby><rb>地</rb><rt>ち</rt></ruby>又ハ<ruby><rb>低</rb><rt>ひくい</rt></ruby>）　シクシカモイ（<ruby><rb>日</rb><rt>ひ</rt></ruby>）<seg rend="small">カモイとは神の義にして尊敬せるものには多く之を附用す</seg>　ツップカモイ（<ruby><rb>月</rb><rt>つき</rt></ruby>）　ノチウ（<ruby><rb>星</rb><rt>ほし</rt></ruby>）　ケモロス（<ruby><rb>山</rb><rt>やま</rt></ruby>）　べツ（<ruby><rb>川</rb><rt>かわ</rt></ruby>）　アドヒ（<ruby><rb>海</rb><rt>うみ</rt></ruby>）　ノプカ（<ruby><rb>原野</rb><rt>げんや</rt></ruby>）　ノプリ（<ruby><rb>峯</rb><rt>みね</rt></ruby>）　ショマ（<ruby><rb>石</rb><rt>いし</rt></ruby>）　コユップケ（<ruby><rb>荒浪</rb><rt>あらなみ</rt></ruby>）　ルウ（<ruby><rb>道</rb><rt>みち</rt></ruby>）　パエー（<ruby><rb>登</rb><rt>のぼる</rt></ruby>）　　サン（<ruby><rb>降</rb><rt>くだる</rt></ruby>）　シンブイ（<ruby><rb>穴</rb><rt>あな</rt></ruby>）　シリボッケ（<ruby><rb>暖氣</rb><rt>あたゝか</rt></ruby>）　メアン（<ruby><rb>寒氣</rb><rt>さむい</rt></ruby>）　ルヤンベ（<ruby><rb>雨</rb><rt>あめ</rt></ruby>）　レラ（<ruby><rb>風</rb><rt>かぜ</rt></ruby>）　ユプケ（<ruby><rb>吹</rb><rt>ふく</rt></ruby>）
      </ab>
      <pb n="8" facs="#p8"/>
      <ab>
        <lb n="1"/>ルイ（<ruby><rb>降</rb><rt>ふる</rt></ruby>）　シリベケエレ（<ruby><rb>明</rb><rt>あかるい</rt></ruby>）　シリクン子（<ruby><rb>暗</rb><rt>くらい</rt></ruby>）　タンド（<ruby><rb>今日</rb><rt>けふ</rt></ruby>）　ニシヤッタ（<ruby><rb>明日</rb><rt>あす</rt></ruby>）　タノコラ（<ruby><rb>今晩</rb><rt>こんばん</rt></ruby>）　タノオノマン（仝上）　オクラン（<ruby><rb>昨晩</rb><rt>さくばん</rt></ruby>）　ヌーマン（<ruby><rb>昨日</rb><rt>きのふ</rt></ruby>）　ホシカヌーマン（<ruby><rb>一昨日</rb><rt>おとゝい</rt></ruby>）　オヤシミ（<ruby><rb>明後日</rb><rt>あさつて</rt></ruby>）　クン子ワノ（<ruby><rb>朝</rb><rt>あさ</rt></ruby>）　トウグシ（<ruby><rb>晝</rb><rt>ひる</rt></ruby>）　アンノスキ（<ruby><rb>夜半</rb><rt>よる</rt></ruby>）　サツ（<ruby><rb>乾燥</rb><rt>かわく</rt></ruby>）　テー子（<ruby><rb>濕</rb><rt>ぬれる</rt></ruby>）　コッチャケ（<ruby><rb>前</rb><rt>まへ</rt></ruby>）　オシマケ（<ruby><rb>後</rb><rt>うしろ</rt></ruby>）　クシヌ（<ruby><rb>向側</rb><rt>むかい</rt></ruby>）　シュニ（<ruby><rb>靑</rb><rt>あを</rt></ruby>）　デダリ（<ruby><rb>白</rb><rt>しろ</rt></ruby>）　クン子（<ruby><rb>黑</rb><rt>くろ</rt></ruby>）　フレ（<ruby><rb>赤</rb><rt>あか</rt></ruby>）　コタン（<ruby><rb>村落</rb><rt>ところ</rt></ruby>）
        <lb n="2"/>因云　北海道の地名は、槪ね土人の語を直譯せる者にして、土人は其大小、乾濕及川狀等總て地形の如何に依て、之を稱呼せる者に係る、例へば<hi rend="kenten mark:○">札幌</hi>とは<ruby><rb>乾燥</rb><rt>かわき</rt></ruby>たる<ruby><rb>廣</rb><rt>ひろき</rt></ruby>地、<hi rend="kenten mark:○">幌別</hi>とは<ruby><rb>大川</rb><rt>おほかわ</rt></ruby>の地、<hi rend="kenten mark:○">手稻</hi>とは濕地といふ意味にして、<ruby><rb>夫々</rb><rt>それ〳〵</rt></ruby><ruby><rb>據所</rb><rt>よりどころ</rt></ruby>ある者と知るべし
        <lb n="3"/>人事
        <lb n="4"/>クル（<ruby><rb>人</rb><rt>ひと</rt></ruby>）　アイノ（<ruby><rb>男</rb><rt>をとこ</rt></ruby>）　メノコ（<ruby><rb>女</rb><rt>をんな</rt></ruby>）　チヤ〳〵（<ruby><rb>父</rb><rt>ちゝ</rt></ruby>又ハ<ruby><rb>老爺</rb><rt>ぢゝい</rt></ruby>の惣稱）　バッコ（<ruby><rb>母</rb><rt>はゝ</rt></ruby>又ハ<ruby><rb>老婆</rb><rt>ばゝあ</rt></ruby>の惣稱）　イホク（<ruby><rb>夫</rb><rt>おつと</rt></ruby>）　クマチ（<ruby><rb>妻</rb><rt>つま</rt></ruby>）　ユボ（<ruby><rb>兄</rb><rt>あに</rt></ruby>）　アキ（<ruby><rb>弟</rb><rt>おとゝ</rt></ruby>）　セカチ（<ruby><rb>男兒</rb><rt>おとこのこ</rt></ruby>）　オベリキ（<ruby><rb>女兒</rb><rt>おなご</rt></ruby>）　チヨウカイ（<ruby><rb>我</rb><rt>わたし</rt></ruby>）　ヤニ（<ruby><rb>汝</rb><rt>おまい</rt></ruby>）　ニスッパ（<ruby><rb>君</rb><rt>あなた</rt></ruby>）　シャモ（<ruby><rb>內地人</rb><rt>にほんじん</rt></ruby>）　アカヒト（<ruby><rb>外國人</rb><rt>がいこくじん</rt></ruby>）　オテナ（<ruby><rb>酋長</rb><rt>かしら</rt></ruby>）　子コ（<ruby><rb>名</rb><rt>な</rt></ruby>）　ラムワン（<ruby><rb>優</rb><rt>りこう</rt></ruby>）　イゴッカ（<ruby><rb>愚</rb><rt>ばか</rt></ruby>）　トラン子（<ruby><rb>怠惰</rb><rt>なまけもの</rt></ruby>）　サウレ（仝上）
      </ab>
      <pb n="9" facs="#p9"/>
      <ab>
        <lb n="1"/>イカウン（<ruby><rb>勝</rb><rt>かち</rt></ruby>）　イラボッカレ（<ruby><rb>負</rb><rt>まけ</rt></ruby>）　カトハウキ（<ruby><rb>多言</rb><rt>おしやべり</rt></ruby>）　ウゴイキ（<ruby><rb>喧嘩</rb><rt>けんくわ</rt></ruby>）　イタッキ（<ruby><rb>言語</rb><rt>ことば</rt></ruby>）　ウヱ子ウサラ（仝上）　ヱー（<ruby><rb>左樣</rb><rt>さよふ</rt></ruby>）　シュンゲ（<ruby><rb>僞</rb><rt>うそ</rt></ruby>）　モライケ（<ruby><rb>働</rb><rt>はたらく</rt></ruby>）　クジャルサク（<ruby><rb>謝罪</rb><rt>ごめん</rt></ruby>）　ニッチヤテキ（<ruby><rb>愉快</rb><rt>おもしろい</rt></ruby>）　子ウシヤ（仝上）　アシカイ（<ruby><rb>上手</rb><rt>じよふづ</rt></ruby>）　ラカイシャム（<ruby><rb>下手</rb><rt>へた</rt></ruby>）　クイミナルシュイ（<ruby><rb>可笑</rb><rt>おかしい</rt></ruby>）　ラムトュエ（<ruby><rb>驚愕</rb><rt>おどろく</rt></ruby>）　イルスカ（<ruby><rb>憤怒</rb><rt>いかる</rt></ruby>）　クイラヌムクリ（<ruby><rb>可憐</rb><rt>かわいそふ</rt></ruby>）　アヤッポ（<ruby><rb>恐怖</rb><rt>こわい</rt></ruby>）　ウワア（<ruby><rb>不知</rb><rt>しらない</rt></ruby>）　ヱラミシカリ（仝上）　クコチャン（<ruby><rb>謝斷</rb><rt>おことわり</rt></ruby>）　ショモ（<ruby><rb>不然</rb><rt>そふでない</rt></ruby>）　ヱンコレイ（<ruby><rb>頂戴</rb><rt>ください</rt></ruby>）　ヤイライケレ（<ruby><rb>謝禮</rb><rt>ありがたふ</rt></ruby>）　ヤンカラフテー（<ruby><rb>挨拶</rb><rt>こんちは</rt></ruby>言詞）　ノキアレ（<ruby><rb>出產</rb><rt>うまれる</rt></ruby>）　ライキ（<ruby><rb>死去</rb><rt>しぬ</rt></ruby>）　バラ〳〵ク（<ruby><rb>泣</rb><rt>なく</rt></ruby>）　ヱチヱラマスアン（<ruby><rb>戀慕</rb><rt>ほれた</rt></ruby>）　サラバー（<ruby><rb>左樣</rb><rt>さよふ</rt></ruby><seg type="warigaki"><seg type="line">な</seg><seg type="line">ら</seg></seg>）　モノア（<ruby><rb>坐居</rb><rt>すわる</rt></ruby>）　アウカシ（<ruby><rb>步行</rb><rt>あるく</rt></ruby>）　シ子ベ（<ruby><rb>遊戯</rb><rt>あそぶ</rt></ruby>）　オマン（<ruby><rb>行</rb><rt>ゆ</rt></ruby>く）　ヤイグメスノ（<ruby><rb>淋</rb><rt>さみ</rt></ruby>しひ）　ホヾニ（<ruby><rb>起</rb><rt>おきる</rt></ruby>）　モコロ（<ruby><rb>寢</rb><rt>ねる</rt></ruby>）　オトママン（<ruby><rb>抱寢</rb><rt>だきね</rt></ruby>）　トマヽホッケ（仝上）　アラマス（<ruby><rb>好</rb><rt>すき</rt></ruby>）　コンルスイ（仝上）　クィベルスイ（<ruby><rb>空腹</rb><rt>はらがへつた</rt></ruby>）　イカシュイ（<ruby><rb>手傳</rb><rt>てつだい</rt></ruby>）　ウトシマックアン（<ruby><rb>競爭</rb><rt>せりあい</rt></ruby>）　ウタセ（<ruby><rb>交換</rb><rt>かへる</rt></ruby>）　ヱ子ルサ（<ruby><rb>借</rb><rt>かりる</rt></ruby>）　ヱゼルスアム（<ruby><rb>貸</rb><rt>かす</rt></ruby>）　ウコイヨッキ（<ruby><rb>買</rb><rt>かう</rt></ruby>）　イ子チャコク（<ruby><rb>敎授</rb><rt>おしへる</rt></ruby>）　ヱラムアンナ（<ruby><rb>不覺哉</rb><rt>おぼへたか</rt></ruby>）　ラムアンナ（仝上）　クイラムアンマ（<ruby><rb>覺</rb><rt>おぼ</rt></ruby>へたり）　キマッテキ（<ruby><rb>仲裁</rb><rt>なかだち</rt></ruby>）　コル（<ruby><rb>持</rb><rt>も</rt></ruby>つ）　ヱタケヱッキ（<ruby><rb>可來</rb><rt>こい</rt></ruby>）　オシビ（<ruby><rb>歸</rb><rt>かへ</rt></ruby>る）　ヱタオシビ（<ruby><rb>所歸</rb><rt>かへれ</rt></ruby>）　イギリスヤニ（<ruby><rb>承知</rb><rt>しようち</rt></ruby>）　子ン（<ruby><rb>誰</rb><rt>だれ</rt></ruby>）　ウラヱ（<ruby><rb>洗</rb><rt>せん</rt></ruby>）　シケ（<ruby><rb>負</rb><rt>お</rt></ruby>ぶ）　ウック（<ruby><rb>拾</rb><rt>ひろう</rt></ruby>）
      </ab>
      <pb n="10" facs="#p10"/>
      <ab>
        <lb n="1"/>オッツヱ（<ruby><rb>捨</rb><rt>すてる</rt></ruby>）　シニ（<ruby><rb>休息</rb><rt>やすむ</rt></ruby>）　ヱレウシカ（<ruby><rb>宿泊</rb><rt>とまる</rt></ruby>）　ヌカラ（<ruby><rb>見</rb><rt>みる</rt></ruby>）　ヌー（<ruby><rb>聞</rb><rt>きく</rt></ruby>）　ケム〳〵（<ruby><rb>舐</rb><rt>なめる</rt></ruby>）　フラ（<ruby><rb>香</rb><rt>にほふ</rt></ruby>）　ラリウ（<ruby><rb>漕</rb><rt>こぐ</rt></ruby>）　ウヱン（<ruby><rb>惡</rb><rt>わるい</rt></ruby>）　シッ（<ruby><rb>大便</rb><rt>だいべん</rt></ruby>）　オソマ（仝上）　オクイマ（<ruby><rb>小便</rb><rt>しようべん</rt></ruby>）
        <lb n="2"/>身体
        <lb n="3"/>ニドバケ（<ruby><rb>身体</rb><rt>からだ</rt></ruby>）　・ナヌ（<ruby><rb>顏</rb><rt>かほ</rt></ruby>）　パッケ（<ruby><rb>頭</rb><rt>あたま</rt></ruby>）　オトップ（<ruby><rb>髮</rb><rt>かみ</rt></ruby>）　キサラ（<ruby><rb>耳</rb><rt>みヽ</rt></ruby>）　シギ（<ruby><rb>目</rb><rt>め</rt></ruby>）　チャロ（<ruby><rb>口</rb><rt>くち</rt></ruby>）　エト（<ruby><rb>鼻</rb><rt>はな</rt></ruby>）　テケ（<ruby><rb>手</rb><rt>て</rt></ruby>）　ツキリ（<ruby><rb>足</rb><rt>あし</rt></ruby>）　レッケ（<ruby><rb>髯</rb><rt>ひげ</rt></ruby>）　アム（<ruby><rb>爪</rb><rt>つめ</rt></ruby>）　パルンベ（<ruby><rb>舌</rb><rt>した</rt></ruby>）　ホニ（<ruby><rb>腹</rb><rt>はら</rt></ruby>）　チイ（淫莖）　ボッキ（淫門）　アシギベツ（<ruby><rb>指</rb><rt>ゆび</rt></ruby>）　ルス（<ruby><rb>皮</rb><rt>かわ</rt></ruby>）　ヤヱウヱン（<ruby><rb>跛</rb><rt>ちんば</rt></ruby>）　シヱヽ（<ruby><rb>病氣</rb><rt>やまい</rt></ruby>）　シンキ（<ruby><rb>疲勞</rb><rt>つかれ</rt></ruby>）　ヤマイゲ（<ruby><rb>疥癬</rb><rt>ひぜん</rt></ruby>）　若しくは（<ruby><rb>痒</rb><rt>かゆい</rt></ruby>）　インキキ（<ruby><rb>掻</rb><rt>か</rt></ruby>く）　アルカ（<ruby><rb>痛</rb><rt>いたむ</rt></ruby>）　アヨ（仝上）
        <lb n="4"/>飮食
        <lb n="5"/>エベ（<ruby><rb>食</rb><rt>たべる</rt></ruby>）　ィクッ（<ruby><rb>飮</rb><rt>の</rt></ruby>む）　アマヽ（食物の通稱）　ワッカ（<ruby><rb>水</rb><rt>みづ</rt></ruby>）　ヤムワッカ（<ruby><rb>冷水</rb><rt>ひやみづ</rt></ruby><seg rend="small">盖し<hi rend="kenten mark:○">ヤム</hi>は山の變語にして山の清水といふ義ならん</seg>）　ウセ（<ruby><rb>熱湯</rb><rt>ゆ</rt></ruby>）　セヽワッカ（<ruby><rb>仝上</rb><rt>おなじ</rt></ruby>）　シュゲー（<ruby><rb>煎</rb><rt>にる</rt></ruby>）　セヽカ（<ruby><rb>可熱</rb><rt>あつくせよ</rt></ruby>）　トンドラ（<ruby><rb>氷</rb><rt>こほり</rt></ruby>）　シュム（<ruby><rb>油</rb><rt>あぶら</rt></ruby>）　オハウ（<ruby><rb>汁</rb><rt>しる</rt></ruby>）　ルリ（仝上）　チヤン（<ruby><rb>甘味</rb><rt>あまい</rt></ruby>）　チャラカラ（<ruby><rb>辛</rb><rt>からい</rt></ruby>）　シウ（<ruby><rb>苦味</rb><rt>にがい</rt></ruby>）　ルヽコル（<ruby><rb>酸味</rb><rt>すい</rt></ruby>）　エルスイ（<ruby><rb>好食</rb><rt>たべたい</rt></ruby>）　ヨウスケ（<ruby><rb>酩酊</rb><rt>よツぱらい</rt></ruby>）
      </ab>
      <pb n="11" facs="#p11"/>
      <ab>
        <lb n="1"/>物名
        <lb n="2"/>チセ（<ruby><rb>家</rb><rt>いゑ</rt></ruby>）　チップ（舟）　アベ（<ruby><rb>火</rb><rt>ひ</rt></ruby>）　ス子（<ruby><rb>燈火</rb><rt>ともしび</rt></ruby>）　ラッチャク（仝上）　イタ（<ruby><rb>膳</rb><rt>ぜん</rt></ruby>）　イタンキ（<ruby><rb>椀</rb><rt>わん</rt></ruby>）　パシュイ（<ruby><rb>箸</rb><rt>はし</rt></ruby>）　チエンヌイペ（<ruby><rb>枕</rb><rt>まくら</rt></ruby>）　アボスタ（<ruby><rb>戶</rb><rt>と</rt></ruby>）　ツミップ（<ruby><rb>衣裳</rb><rt>いしょう</rt></ruby>）　モッウル（<ruby><rb>肌着</rb><rt>はだぎ</rt></ruby>）　アベパシュイ（<ruby><rb>火箸</rb><rt>ひばし</rt></ruby>）　イヌンベ（<ruby><rb>爐</rb><rt>いろり</rt></ruby>）　セレンボ（<ruby><rb>煙管</rb><rt>きせる</rt></ruby>）　アベニー（<ruby><rb>薪</rb><rt>たきヾ</rt></ruby>）　チボ（<ruby><rb>櫂</rb><rt>かい</rt></ruby>）　ツリ（<ruby><rb>櫂</rb><rt>かい</rt></ruby><ruby><rb>棒</rb><rt>ぼう</rt></ruby>）　キナ（土人<ruby><rb>敷物</rb><rt>しきもの</rt></ruby>）　カンビ（<ruby><rb>書物</rb><rt>ほん</rt></ruby>、<ruby><rb>帳面</rb><rt>ちょうめん</rt></ruby>等の惣稱盖し<ruby><rb>紙</rb><rt>かみ</rt></ruby>の變語ならん）　チョンバ（<ruby><rb>舛</rb><rt>ます</rt></ruby>）
        <lb n="3"/>因云　從來北海道に產出するものは、各其名稱を存すと雖ども、內地より輸入せる物等は、多く原名を用ゆ、然るに其<ruby><rb>中間</rb><rt>うちま</rt></ruby>に原名を<ruby><rb>變訛</rb><rt>へんくわ</rt></ruby>して、一種異樣の名稱を用ふる者あり、例へば<hi rend="kenten mark:○">チヽッポ</hi>（<ruby><rb>短袖</rb><rt>つつそで</rt></ruby>）馬を<hi rend="kenten mark:○">ウンマ</hi>烟草を<hi rend="kenten mark:○">タンバコ</hi>といふの類、且甚しきは內地人にして土人語を用ゐ、土人却て內地語を唱へ、稍や主客の度を失するの傾きあるに至る、譬へば永年十勝國等に住する內地人は、煙管を<hi rend="kenten mark:○">セレンボ</hi>といひ、土人は却て<hi rend="kenten mark:○">キセル</hi>といふが如き是れなり
        <lb n="4"/>動植物
        <lb n="5"/>チカップ（<ruby><rb>鳥</rb><rt>とり</rt></ruby>の通稱）　ポンチカップ（<ruby><rb>小鳥</rb><rt>ことり</rt></ruby>）<seg rend="small">凡て何鳥何鳥と各自の名稱あるにあらず槪ね之を惣稱せるなり</seg>　ウオロン、チカップ（<ruby><rb>鴨</rb><rt>かも</rt></ruby><seg rend="small">ウオロンは潜伏の意</seg>）　パスクル（<ruby><rb>烏</rb><rt>からす</rt></ruby>）　チヱップ（<ruby><rb>魚</rb><rt>うを</rt></ruby>の通稱）　シベ（<ruby><rb>鮭</rb><rt>さけ</rt></ruby>）　イザニュ（<ruby><rb>鱒</rb><rt>ます</rt></ruby>）　ヘロギ（<ruby><rb>鰊</rb><rt>にしん</rt></ruby>）
      </ab>
      <pb n="12" facs="#p12"/>
      <ab>
        <lb n="1"/>トュクシヽ（<ruby><rb>飴</rb><rt>あめ</rt></ruby><ruby><rb>鱒</rb><rt>ます</rt></ruby>）　キキャブ（やまめ）　シュブン（<ruby><rb>鰄</rb><rt>うごい</rt></ruby>）　チライ（<ruby><rb>糸魚</rb><rt>いとを</rt></ruby>）　バケボロ（<ruby><rb>石魚</rb><rt>かじか</rt></ruby>）　アバヤヽ（<ruby><rb>蟹</rb><rt>かに</rt></ruby>）　ユッコ（<ruby><rb>鹿</rb><rt>しか</rt></ruby>）　キモウカモイ（<ruby><rb>熊</rb><rt>くま</rt></ruby>）　チロノップ（<ruby><rb>狐</rb><rt>きつね</rt></ruby>）　セタ（<ruby><rb>犬</rb><rt>いぬ</rt></ruby>）　エルムン（<ruby><rb>鼠</rb><rt>ねづみ</rt></ruby>）　カセコルクル（<ruby><rb>縞</rb><rt>しま</rt></ruby><ruby><rb>鼠</rb><rt>ねづみ</rt></ruby>）　ウルキ（<ruby><rb>虱</rb><rt>しらみ</rt></ruby>）　ダイキ（<ruby><rb>蚤</rb><rt>のみ</rt></ruby>）　ヤブツッケ（<ruby><rb>虻</rb><rt>あぶ</rt></ruby>）　ヱトタニ（<ruby><rb>蚊</rb><rt>か</rt></ruby>）　イビロレ（<ruby><rb>蚋</rb><rt>ぶと</rt></ruby>）　キヽリ（仝上）　ノック（<ruby><rb>卵</rb><rt>たまご</rt></ruby>）　ムシ（<ruby><rb>草</rb><rt>くさ</rt></ruby>）　トップ（<ruby><rb>笹</rb><rt>さゝ</rt></ruby>）　ノヤ（<ruby><rb>蓬</rb><rt>よもぎ</rt></ruby>）　コロコニ（<ruby><rb>葺</rb><rt>ふき</rt></ruby>）　ベカンベ（<ruby><rb>菱</rb><rt>ひし</rt></ruby>）　ハッツ（<ruby><rb>葡萄</rb><rt>ぶどふ</rt></ruby>）　シタコロコニー（<ruby><rb>午房</rb><rt>ごぼふ</rt></ruby>）　シクトュ（<ruby><rb>葱</rb><rt>ねぎ</rt></ruby>）　マウ（<ruby><rb>濱</rb><rt>はま</rt></ruby><ruby><rb>梨</rb><rt>なし</rt></ruby>）　シユ〳〵（<ruby><rb>柳</rb><rt>やなぎ</rt></ruby>）　ニノミ（<ruby><rb>胡桃</rb><rt>くるみ</rt></ruby>）　テシマニ（<ruby><rb>桑</rb><rt>くわ</rt></ruby>）　カーボイ（<ruby><rb>野麻</rb><rt>あさ</rt></ruby>）　ヱイソ（<ruby><rb>莨用草</rb><rt>たばこくさ</rt></ruby>）
        <lb n="2"/>數
        <lb n="3"/>シ子ップ（一）　トップ（二）　レップ（三）　イ子ップ（四）　アシキ（五）　イワンベ（六）　アルワン（七）　トベサンベ（八）　シ子ベサンベ（九）　ワンベ（十）　シ子イッキ（百）　ワ子イッキ（千）
        <lb n="4"/>因云　十一、十二といふときは、（ワンベ、イカシマ、シ子プ）（ワンベ、イカマシ、トップ）百十は、（シ子イッキ、イカシマ、ワンベ）と<ruby><rb>唱</rb><rt>とな</rt></ruby>ふるガ如シ<ruby><rb>蓋</rb><rt>けだ</rt></ruby>し（イカシマ）とは<ruby><rb>餘剩</rb><rt>あまる</rt></ruby>の義にて十に餘る何程、百に餘る何程といふに異ならす又一升二升とは
        <lb n="5"/>シ子ップ、チョンバ（一升）　トップ、チョンバ（二升）　ワンベ、
      </ab>
      <pb n="13" facs="#p13"/>
      <ab>
        <lb n="1"/>チヨンバ（一斗）　シ子イッキ、チョンバ（一石）と唱ふるなり
        <lb n="2"/>雜事
        <lb n="3"/>カモイ（<ruby><rb>神</rb><rt>かみ</rt></ruby>）　ヲッツケ（<ruby><rb>可爲</rb><rt>なせ</rt></ruby>）　イテッケ（<ruby><rb>勿爲</rb><rt>よせ</rt></ruby>）　アシナルキ（<ruby><rb>初</rb><rt>はじめ</rt></ruby>て<ruby><rb>來</rb><rt>き</rt></ruby>た）　ナー（何でありますと問返す<ruby><rb>言詞</rb><rt>ことば</rt></ruby>）　子ックセ（<ruby><rb>如何</rb><rt>どふだ</rt></ruby>）　子コノ、アタヘアン（<ruby><rb>何</rb><rt>なに</rt></ruby><ruby><rb>程</rb><rt>ほど</rt></ruby><ruby><rb>價</rb><rt>あたへ</rt></ruby>なるや）　<seg rend="small">土人は、物品の交換のみにて、金錢を以て、賣買せしとあらざりしも、近來內地人と交際するに際り、代價を要することヽはなりぬ、故に價の如きは從來通稱なきものと知るべし</seg>　子プヘ（<ruby><rb>何事</rb><rt>なにごと</rt></ruby>じや）　トアベ（<ruby><rb>彼物</rb><rt>あのもの</rt></ruby>）　タンベ（<ruby><rb>是物</rb><rt>このもの</rt></ruby>）　エンコタ（<ruby><rb>早</rb><rt>はや</rt></ruby>く）　コルマン（<ruby><rb>持</rb><rt>もち</rt></ruby><ruby><rb>行</rb><rt>ゆけ</rt></ruby>）　コルアルキ（<ruby><rb>可持參</rb><rt>もちてこい</rt></ruby>）　ホックワエッキ（<ruby><rb>可買參</rb><rt>かうてこい</rt></ruby>）　テ子ハンケノエッキ（<ruby><rb>此處</rb><rt>ここ</rt></ruby>へ<ruby><rb>來</rb><rt>きた</rt></ruby>れ）　タン、コタン、子コノレーアン（<ruby><rb>此地</rb><rt>このち</rt></ruby>は何といふ名ぞや）　子ダ、オマン（<ruby><rb>何地</rb><rt>どこ</rt></ruby>へ<ruby><rb>行</rb><rt>ゆ</rt></ruby>くや）　ヱンコタヱッ（<ruby><rb>早</rb><rt>はや</rt></ruby>く<ruby><rb>來</rb><rt>きた</rt></ruby>れ）　イチャツキレイ（<ruby><rb>汚物</rb><rt>きたない</rt></ruby>）　アッカ（仝上）　ピリカ（<ruby><rb>美麗</rb><rt>きれい</rt></ruby>又は<ruby><rb>珍奇</rb><rt>めづらしい</rt></ruby>）　ムニン（<ruby><rb>腐敗</rb><rt>くさる</rt></ruby>）　ボロノ（<ruby><rb>澤山</rb><rt>たくさん</rt></ruby>又は<ruby><rb>巨大</rb><rt>おほきい</rt></ruby>又は<ruby><rb>廣</rb><rt>ひろ</rt></ruby>い）　ポンノ（<ruby><rb>少許</rb><rt>すこし</rt></ruby>又は<ruby><rb>小</rb><rt>ちいさい</rt></ruby>）　ルヱ（<ruby><rb>太</rb><rt>ふとい</rt></ruby>）　ア子（<ruby><rb>細</rb><rt>ほそい</rt></ruby>）　シカナッキ（<ruby><rb>圓形</rb><rt>まるい</rt></ruby>）　タン子（<ruby><rb>長</rb><rt>ながい</rt></ruby>）　タク子（<ruby><rb>短</rb><rt>みじかい</rt></ruby>）　アン子（<ruby><rb>尖</rb><rt>とがる</rt></ruby>）　コムコムセ（<ruby><rb>縮</rb><rt>ちヾむ</rt></ruby>）　メルヽクス（<ruby><rb>三角</rb><rt>さんかく</rt></ruby>）　ルヽクス（<ruby><rb>四角</rb><rt>しかく</rt></ruby>）　ピカン（<ruby><rb>駿速</rb><rt>ごくはやい</rt></ruby>）　ヱドック（<ruby><rb>出</rb><rt>で</rt></ruby>る）　サンゲー（<ruby><rb>出</rb><rt>だ</rt></ruby>せ）　オマレー（<ruby><rb>入</rb><rt>い</rt></ruby>る）　イシャマ（<ruby><rb>無</rb><rt>なし</rt></ruby>、<ruby><rb>不居</rb><rt>いない</rt></ruby>、<ruby><rb>紛失</rb><rt>なくした</rt></ruby>）　チシコラス（<ruby><rb>鳴</rb><rt>な</rt></ruby>くよふじや）　チイ（成熟）　ソウカ（<ruby><rb>敷</rb><rt>し</rt></ruby>く）　フップ（<ruby><rb>膀脹</rb><rt>ふくれる</rt></ruby>）　子プカ、イナラカ、イシャマ、ナー（其外別ニ<ruby><rb>異事</rb><rt>いじ</rt></ruby>なきや）
      </ab>
      <pb n="14" facs="#p14"/>
      <ab>
        <lb n="1"/><seg rend="small">此語多く警察官吏が土人を糺問するに用ゆるなり</seg>　マカ（<ruby><rb>開</rb><rt>ひらく</rt></ruby>）　アシ（<ruby><rb>閉</rb><rt>とづ</rt></ruby>）　ヱヤイ、子ンコロワ、ヱンコレー（<ruby><rb>周旋依賴</rb><rt>せわをしてくれんか</rt></ruby>）　コワシ（<ruby><rb>破損</rb><rt>こわれる</rt></ruby>）　チヤランケ（<ruby><rb>談判</rb><rt>かけあい</rt></ruby>）　イカシマ（<ruby><rb>餘剩</rb><rt>あまる</rt></ruby>）　カラ（<ruby><rb>製造</rb><rt>こしらへる</rt></ruby>）　オテシバ（<ruby><rb>働</rb><rt>うご</rt></ruby>かす）　タノコラ、ヱレウシカ、ヱンコレー（<ruby><rb>今夜</rb><rt>こんや</rt></ruby><ruby><rb>宿泊</rb><rt>とめて</rt></ruby><ruby><rb>依賴</rb><rt>ください</rt></ruby>）
        <lb n="2"/>附言
        <lb n="3"/>土人の<ruby><rb>言辭</rb><rt>ことば</rt></ruby>は至て少なし、<ruby><rb>類似</rb><rt>により</rt></ruby>の者槪ね一語にて足れり、例へば大も、多も、廣も、厚も（ポロ）小も、少も、薄も、幼も、微も（ポン）美も、善も、珍も（ピリカ）といふが如し、故に<ruby><rb>先</rb><rt>ま</rt></ruby>づ右に<ruby><rb>記載</rb><rt>しる</rt></ruby>せる<ruby><rb>數事</rb><rt>かづ〳〵</rt></ruby>を<ruby><rb>丸呑</rb><rt>まるのみ</rt></ruby>にして<ruby><rb>置</rb><rt>お</rt></ruby>けば、縱令如何なる山奧へ行くも、决して土人に馬鹿にされたり、又意思相通ぜずといふことなく、其上尙いろ〳〵の言を覺ばんには、頗る<ruby><rb>容易</rb><rt>たやす</rt></ruby>く<ruby><rb>出來</rb><rt>でき</rt></ruby>得るなり、加之土人の<ruby><rb>言辭</rb><rt>ことば</rt></ruby>は、和語や、漢語や、洋語の如く、<ruby><rb>綴方</rb><rt>つヾりかた</rt></ruby>に別に<ruby><rb>法則</rb><rt>きまり</rt></ruby>あるにあらず、どれでも本文の語を一つ〳〵<ruby><rb>合</rb><rt>あ</rt></ruby>はせるときは、それが一つの<ruby><rb>言辭</rb><rt>ことば</rt></ruby>とはなる譬へば
        <lb n="4"/>ぴりかめのこと、となせのもころ
        <lb n="5"/>　　ぬしやツた、ぱすくる、ちしこらす
        <lb n="6"/>といふが如く、<ruby><rb>眞</rb><rt>まこと</rt></ruby>に<ruby><rb>早</rb><rt>は</rt></ruby>や<ruby><rb>無</rb><rt>む</rt></ruby><ruby><rb>雜作</rb><rt>ぞふさ</rt></ruby>至極の限りにこそあるなり
      </ab>
      <pb n="15" facs="#p15"/>
      <ab>
        <lb n="1"/>明治廿三年十月三十一日印刷
        <lb n="2"/>明治廿三年十一月一日出版
        <lb n="3"/>編輯兼
        <lb n="4"/>發行者
        <lb n="5"/>長野縣士族
        <lb n="6"/>渡邊勝用
        <lb n="7"/>東京市本郷區
        <lb n="8"/>金助町三番地
        <lb n="9"/>印刷者山上小八郎
        <lb n="10"/>神田末廣町十
        <lb n="11"/>番地
        <lb n="12"/>發行所　發芽堂
        <lb n="13"/>東京市本郷區
        <lb n="14"/>金助町三番地
      </ab>
      <pb n="16" facs="#p16"/>
      <pb n="17" facs="#p17"/>
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>
